• Weronika Żebrowska

Powrót chińskiego smoka – odzyskiwanie utraconych dóbr kultury przez Państwo Środka

5000-letnia tradycyjna kultura jest klejnotem chińskiego narodu. Chiny są jedynym krajem na świecie o tak długiej historii i braku przerw w rozwoju cywilizacji, które posiada niezliczone dziedzictwo kulturowe. Te dziedzictwo stanowi podstawę przetrwania i rozwoju narodu chińskiego oraz świadectwo jego historii. Częsta nieodwracalność utraty dziedzictwa historycznego i kulturowego, decyduje o konieczności jego ochrony. Nieprzerwanie od wielu lat, najważniejszym priorytetem Chin jest przywrócenie tożsamości narodowej, celem harmonizacji chińskiego społeczeństwa. Jednym z działań, które podejmuje Państwo Środka w celu odbudowania swojej cywilizacji, jest odzyskiwanie utraconych w latach 1840–1949 dóbr kultury.

Chińskie Muzeum Narodowe, Pekin

Wielkie powroty

Szacuje się, że ponad 10 milionów chińskich dóbr kultury zostało utraconych w Europie, Stanach Zjednoczonych, Japonii i krajach i regionach Azji Południowo-Wschodniej od czasu pierwszej wojny opiumowej w 1840 roku. Z kolei statystyki UNESCO wskazują, że ponad 200 muzeów w 47 krajach posiada łącznie 1,64 miliona chińskich reliktów, a ponad 10 razy więcej chińskich antyków jest dziś przechowywanych w prywatnych zbiorach. Przyczyny utraty chińskich dóbr kultury za granicą obejmują rabunek wojenny, sprzedaż aukcyjną, nielegalny przemyt, imigrację, handel i darowizny. Xie Chensheng, konsultant National Cultural Heritage Administration (NCHA; 国家文物局), powiedział w Pekinie, że główną przyczyną utraty historii była grabież zagraniczna, a utrata dóbr kulturowych wynika głównie z przemytu, co stanowi bardzo poważny problem. Zgodnie z informacjami opublikowanymi przez National Cultural Heritage Administration, w ostatnich latach Chiny odnotowały powrót ponad 4000 sztuk utraconych zabytków kultury. Od kilku lat NCHA nieustannie poszukiwała różnych sposobów powrotu utraconych chińskich reliktów i stopniowo ustanawiała tryb odzyskiwania i zwracania zabytków z wykorzystaniem mediacji dyplomatycznej, negocjacji i współpracy organów ścigania oraz postępowań sądowych. Niektóre z tych działań kończyły się fiaskiem, inne z kolei, jak sprawa z 23 marca tego roku, kiedy to rząd włoski zwrócił 796 chińskich zabytków kultury i dzieł sztuki, okazywały się sukcesem. Po ponad dziesięciu latach współpracy między chińskimi i włoskimi Departamentami Dziedzictwa Kulturowego, największe chińskie zabytki kultury zostały zwrócone do kraju. Te 796 dóbr kultury to głownie relikty odkryte w prowincji Shanxi, Henan i Jiangsu, a ich historia sięga 5000 lat, od neolitu do dynastii Ming i Qing. Do owych najważniejszych zabytków należą między innymi: czerwony, ceramiczny garnek Majiayao, wojownik dynastii Tang Lijing i czarna szkliwiona porcelana z dynastii Song. Wśród nich bogata i różnorodna ceramika neolityczna dostarcza bezpośrednich informacji do badania cech społecznych epoki neolitu, odzwierciedlających proces produkcji ceramiki i scen życia w regionie północno-zachodnim tysiące lat temu.

Również miesiąc wcześniej, 28 lutego 2019r. Stany Zjednoczone zwróciły 361 utraconych chińskich zabytków. Jest to trzeci raz, gdy Stany Zjednoczone zwróciły dobra kultury do Chin, od czasu podpisania memorandum między Państwem Środka a USA w 2009 roku.



Ochrona dóbr narodowych na arenie międzynarodowej

W celu zapobieganiu nielegalnemu przemytowi dóbr narodowych, Chiny w 1989r. przystąpiły do ​​Konwencji UNESCO dotyczącej środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, sporządzonej w Paryżu dnia 17 listopada 1970 r.. Podpisały także umowy dwustronne z 21 krajami, w tym między innymi z Peru, Indiami, Włochami, Filipinami, Grecją, Chile, Cyprem, USA, Meksykiem, Australią. Konwencja stanowi, że import „dóbr kultury skradzionych z muzeum lub zabytkowej budowli publicznej, religijnej lub świeckiej albo z podobnej instytucji” jest zabroniony między Państwami-Stronami. W przypadku nielegalnego przywozu i wywozu zabytków, należy podjąć odpowiednie środki w celu odzyskania i zwrotu takich dóbr kultury. Jednakże dobra kultury, które mają długą historię i nie są chronione przez Konwencję, są nadal trudne do odzyskania. W 1997 r. Chiny przystąpiły również do Konwencji UNIDROIT, dotyczącej skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dóbr kultury. Różnica między tymi dwoma konwencjami polega na tym, że Konwencja dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury (UNESCO) jest traktatem czysto publicznym, a jedynie państwo lub instytucje państwa reprezentującego mogą wnieść pozew na podstawie konwencji; Konwencja o skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dobrach kultury (UNIDROIT) stanowi z kolei, że właściwa osoba fizyczna (lub osoba prawna) może również złożyć pozew na podstawie konwencji. Pomimo dużych starań, jednocześnie wciąż istnieją zabytki i dzieła sztuki, które zostały nielegalnie utracone za granicą.



Warunki odzyskania utraconych dóbr kultury

Niestety nie wszystkie nielegalnie importowane i eksportowane zabytki kultury mogą być zwrócone zgodnie z Konwencją.

Wang Yunxia, ​​dyrektor Cultural Heritage Law Institute of Renmin University Law School, powiedziała, że zastosowanie wspomnianej wyżej Konwencji UNESCO w celu odzyskania utraconych reliktów wymaga wzięcia pod uwagę dwóch „surowych” ograniczeń czasowych, które uniemożliwiły odzyskanie wielu utraconych zabytków na podstawie Konwencji w przeszłości. Pierwszym ograniczeniem jest to, że utrata dóbr kultury musi nastąpić po 1970 r., kiedy to Konwencja dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, została ustanowiona. Zabytki nielegalnie importowane i eksportowane przed 1970 r. nie są chronione przez konwencje narodowe, których prawo nie działa wstecz.

Wyjaśnia to przede wszystkim, dlaczego w muzeach różnych krajów zrabowane artefakty z Chin były wystawiane publicznie, a nawet stały się skarbem kulturowym.

Drugim ograniczeniem jest fakt, że utrata reliktów kulturowych musi nastąpić pomiędzy krajami, które są stronami konwencji. Chiny przystąpiły do ​​Konwencji w 1989 r. Jeśli inny kraj przystąpił do niej w 2019 r., zgodnie z Konwencją roszczenie następuje tylko w stosunku do dóbr kulturowych utraconych po 2019 roku.



Konwencje międzynarodowe są nieskuteczne

Już w 2002 r. NCHA utworzyła specjalny fundusz na rzecz gromadzenia cennych narodowych zabytków kultury w celu zakupu reprezentatywnych skarbów o wysokiej wartości artystycznej. Ustawa „Law of the People's Republic of China on Protection of Cultural Relics”, znowelizowana w październiku tego samego roku, zaczęła zezwalać na prywatną kolekcję dzieł sztuki. Jednak w ciągu ostatnich dziesięciu lat, powrót utraconych dóbr kultury wciąż napotyka wiele przeszkód, w tym prawo. Obecnie, gdy ludzie w Chinach mówią o powrocie dóbr kulturowych, posługują się argumentem, że zgodnie z konwencjami międzynarodowymi zrabowane relikty kulturowe powinny zostać zwrócone do kraju. Jednak w praktyce sprawa ta nie jest prosta.

Zasady prawa międzynarodowego, zgodnie z którymi „prawo nie działa z mocą wsteczną”, w dużej mierze sprawiły, że wspomniane uprzednio konwencje międzynarodowe stały się nieskuteczne. Ponadto powyższe konwencje są zawierane na zasadzie dobrowolności i generalnie wiążą tylko umawiające się strony, a niektóre kraje, takie jak na przykład Wielka Brytania, nie przyłączają się do konwencji, albo realizują tzw. „dziedzictwo środowiskowe”, aby bronić skarbów własnych grabieży lub odmówić przyłączenia się z powodu konfliktu między Konwencją a prawem wewnętrznym kraju.

Ponadto, aby odzyskać utracone dobra kultury, konieczne jest zebranie dowodów i podstaw prawnych, zgodnie z określonymi warunkami oraz podjęcie współpracy z ośrodkami dyplomatycznymi. Jednak ze względu na upływ czasu, dokładne dowody wskazujące na pochodzenie zabytków są trudne do zgromadzenia, co dodatkowo utrudnia odzyskanie dóbr.



Głowy z brązu

Również darowizna społeczeństwa i osób prywatnych w kraju i za granicą przyczyniła się do powrotu wielu cennych zabytków do Chin. Na przykład w 2013 r. Francuska rodzina Pino podarowała niezwykle cenne,wykonane z brązu głowy zwierząt, zrabowane niegdyś z ogrodu Yuanmingyuan, a w 2015 r. Mistrz Foshan podarował głowę Buddy Siakjamuniego w prowincji Hebei. Qi Dongsheng, członek National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference (CPPCC), powiedział mediom, że według statystyk China Association of Auctioneers, w ciągu ostatnich 20 lat do Chin w formie aukcji zwrócono prawie 100 000 sztuk dóbr kultury. Jednak rząd chiński wydaje się być przeciwny licytacji w celu ułatwienia odzyskiwania zabytków. Według niego, uczestnictwo w aukcji bezpodstawnie podnosi cenę zabytków i zbyt mocno porywa narodowe uczucia Chińczyków oraz sam stanowczo opowiada się przeciwko jednostkom państwowym i przedsiębiorstwom, wykorzystującym finanse państwowe i przedsiębiorstwa państwowe do zakupu nielegalnie eksportowanych chińskich zabytków kultury.




Dziedzictwo kulturowe to świadectwo twórczości przodków, które wpisuje się w hasło narodu i życia kulturalnego kraju i tworzy unikalny mechanizm duchowy, sposób myślenia, wyobraźnię i kulturową świadomość narodu. Chiny to starożytny kraj o długiej historii i niezwykle bogatym dziedzictwie kulturowym, odzwierciedlającym witalność i kreatywność narodu chińskiego. Wzmocnienie ochrony dziedzictwa kulturowego ma ogromne znaczenie praktyczne i daleko idące znaczenie dla dziedziczenia i promowania kultury tradycyjnej Chin. Miejmy nadzieję, że tendencja odzyskiwania utraconych dóbr kultury, która wykształciła się przez dziesiątki ostatnich lat w Chinach, nie zostanie stłumiona, a doprowadzi do polepszenia sytuacji odbudowy tożsamości narodowej Państwa Środka.

168 views
logo Chinese Law Association
logo Międzywydziałoego Koła Naukowego Kultury i Prawa Chińskiego

©2018 by IntoChina.

Materiały współtworzone przez:

  • Grey Facebook Icon
  • Grey LinkedIn Icon